Στυμφαλία, 2 Ιουλίου 1944: Η Μάχη της Σοδειάς

Η κρίσιμη μάχη για την παραγωγή του κάμπου της Στυμφαλίας – Οι Γερμανοί ήθελαν να κάψουν τον κάμπο και να καταστρέψουν όση παραγωγή δεν μπορούσαν να πάρουν – Αντί αυτού υπέστησαν βαριά ήττα

Στη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής πολλές ήταν οι μάχες που έδωσαν οι Έλληνες για την προάσπιση του τόπου τους από τους κατακτητές. Πολλές από αυτές είχαν θετική έκβαση και συνέβαλαν άλλες λιγότερο και άλλες περισσότερο στην συντριβή του φασισμού αλλά και την απελευθέρωση της πατρίδας μας.

Μια μάχη κρίσιμη και καθοριστική ακόμη και για την επιβίωση του πληθυσμού ήταν αυτή της Στυμφαλίας, που έγινε σαν σήμερα 2 Ιουλίου 1944. Πριν από 76 χρόνια, λοιπόν, το ηρωικό 6ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ Αργολιδοκορινθίας, προστάτεψε τη σοδειά και κατάφερε συντριπτική νίκη έναντι των Γερμανών και των Ταγματασφαλιτών.

Το ιστορικό της μάχης

Από τις 23 Ιουνίου 1944 γερμανικό τάγμα με δύναμη 800 περίπου ανδρών είχε κινηθεί από την Κόρινθο προς την πεδιάδα της Στυμφαλίας για να κάψει τα σιτηρά όλης της ορεινής περιοχής και να δυσχεράνει έτσι τον εφοδιασμό του πληθυσμού και του 6ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ που δρούσε εκεί.

Εμμανουήλ Βαζαίος.

Διοικητής στο 6ο Σύνταγμα ΕΛΑΣ ήταν ο Εμμανουήλ Βαζαίος ένας διακεκριμένος αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού, ο οποίος είχε τιμηθεί με αριστείο ανδρείας το 1941 για τις διοικητικές ικανότητές του και την αυτοθυσία του. Ο εν λόγω ανώτατος αξιωματικός αν και είχε γεννηθεί στην Σαντορίνη κατοικούσε στην Κόρινθο και ήδη από το 1942 είχε ιδρύσει μυστική εταιρεία στην Κόρινθο για τη φυγάδευση καταζητούμενων Ελλήνων στη Μέση Ανατολή.

Όπως ο ίδιος διηγείται στον ΕΛΑΣ μπήκε το Μάιο του 1943 με την παραίνεση του στρατηγού Ζέρβα, ο οποίος έστειλε τον συνταγματάρχη Αναγνωστόπουλο να τον πείσει. Δεν χρειάστηκε και ιδιαίτερος κόπος για να δεχτεί ο Βαζαίος να ακολουθήσει το καθήκον του κι έτσι βρέθηκε επικεφαλής του 6ου Συντάγματος Αργολιδοκορινθίας του ΕΛΑΣ.

Πληροφορούμενος τα σχέδια των Γερμανών στα τέλη Ιουνίου 1944 ο Βαζαίος έστειλε αμέσως δυνάμεις στην περιοχή, ενώ συνέχισε να παρακολουθεί προσεκτικά τις κινήσεις των Γερμανών.

Εν τω μεταξύ οι Γερμανοί έφτασαν στη Νεμέα όπου ενώθηκαν με έναν λόχο ταγματασφαλιτών και στις 29 Ιουνίου ολόκληρη η εχθρική δύναμη περίπου 1000 άνδρες, κινήθηκε από τη Νεμέα σε τρεις φάλαγγες προς Μάζι, Πλατάνι και Ψάρι καταλαμβάνοντας κατάλληλες θέσεις.

Ξημερώματα της 1ης Ιουλίου εγκατέστησε κοντά στο Ψάρι φυλάκιο δύναμης 32 ανδρών με τον ασύρματο για σύνδεση με την διοίκηση της Μεραρχίας που βρισκόταν στην Κόρινθο.

Την ίδια στιγμή από την πλευρά των Ελλήνων και του ΕΛΑΣ δίνεται εντολή στον διμοιρίτη του 7ου Λόχου Αναστάση Πυργάκη να εξουδετερώσει το φυλάκιο. Τελικά, μετά από σκληρή μάχη πέφτει στα χέρια των Ελλήνων, μαζί με πολλά λάφυρα. Οι Γερμανοί σε απώλειες είχαν 16 σκοτωμένους και 16 αιχμαλώτους, ενώ η Διμοιρία έχασε 3 Ελασίτες.

Ήταν η αρχή της περίλαμπρης και νικηφόρας μάχης της Στυμφαλίας η οποία κορυφώθηκε σαν σήμερα, 2 Ιουλίου και ολοκληρώθηκε τα ξημερώματα στις 3 του Ιούλη με μεγάλες απώλειες από μέρους του εχθρού.

Η κύρια σύγκρουση

Από το απόγευμα της 1ης Ιουλίου είχαν γίνει κινήσεις προπαρασκευής από το 6ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ που η πρόθεσή του ήταν να δημιουργήσει έναν κλοιό γύρω από τον εχθρό και να διακόψει κάθε επικοινωνία του με τη διοίκηση της χιτλερικής 117 Μεραρχίας Κυνηγών. Όπως είδαμε παραπάνω αυτό επετεύχθη με την κατάληψη του φυλακίου και του εκεί εγκατεστημένου ασυρμάτου.

Στις 7 το πρωί της 2ας Ιουλίου 1944 ο εχθρός αντιλήφθηκε ότι είχε κυκλωθεί από παντού και ότι δεν διέθετε καμία δυνατότητα επικοινωνίας με το κέντρο του στην Κόρινθο. Συγκέντρωσε λοιπόν τις δυνάμεις του ανατολικά του χωριού Καλιάνοι και σε δύο φάλαγγες κινήθηκε προς τις κατευθύνσεις Χάνια-Μπάσι-Λαύκα και Σούρι – Λαύκα.

Ωστόσο, εκεί καίριες θέσεις είχαν πιάσει τα τμήματα του ΕΛΑΣ: Το τάγμα του Ξενοφώντα, ο 5ος λόχος του Τάγματος Παπαγιάννη και στα υψώματα Μπούζι – Μπάσι – Καστανιά η διοίκηση του Συντάγματος με τον συνταγματάρχη Βαζαίο και τον Καπετάν-Γρίβα από την Ρούμελη. Όταν οι εμπροσθοφυλακές των δύο γερμανικών φαλάγγων  πλησίασαν δέχτηκαν καταιγιστικά πυρά. Οι Γερμανοί κυριολεκτικά θερίστηκαν.

Άλλοι έφυγαν προς το Σούλι όπου τους περίμενε και τους χτύπησε αλύπητα ο Παπαγιάννης. Άλλοι συμπτύσσονται προς τα Κιόνια όπου σε ένα μικρό χώρο περικυκλώθηκαν από τις ελληνικές δυνάμεις. Έτρεχαν να σωθούν πανικόβλητοι. Πολλοί πνίγηκαν στα αυλάκια της λίμνης όπου χώθηκαν για να κρυφθούν.

Μόνο 450 από τους κατακτητές κατάφεραν να σωθούν όταν έπεσε το σκοτάδι της νύχτας και διέφυγαν χωρίς να γίνουν αντιληπτοί. Ωστόσο άφησαν πίσω τους βαριές απώλειες: 420 νεκρούς από πυρά του ΕΛΑΣ ή πνιγμένους στους βάλτους της λίμνης, καθώς και 56 αιχμαλώτους. Επίσης σκοτώθηκαν 15 και πιάστηκαν αιχμάλωτοι 5 ταγματασφαλίτες. Αντίστοιχα, οι συνολικές απώλειες του ΕΛΑΣ ήταν μόλις 16 νεκροί και 7 τραυματίες.

Επιπλέον, οι Έλληνες κατάφεραν να αποκομίσουν αξιόλογα λάφυρα: 1 όλμο των 81 χιλιοστών, 1 βαρύ πυροβόλο των 20 χιλιοστών, 6 μυδράλια, 2 οπλοπολυβόλα, 120 τουφέκια, 1 ασύρματο πολλά πυρομαχικά και άλλα υλικά.

Η αυτοθυσία των κατοίκων

Όπως αναφέρει ο ίδιος ο Εμμανουήλ Βαζαίος στο βιβλίο του για τη μάχη της Στυμφαλίας, αξίζει να μνημονευθεί και να επαινεθεί η στάση των κατοίκων. Όλες τις μέρες των επιχειρήσεων οι άνδρες αλώνιζαν τις νύχτες τις θημωνιές και μετέφεραν τον καρπό σε διάφορα κρυσφύγετα, ενώ οι γυναίκες «ως άλλαι Σουλιώτισσαι» όπως γράφει ο συνταγματάρχης, τροφοδοτούσαν τους άνδρες του Συντάγματος του ΕΛΑΣ κατά τις νύχτες, μεταφέροντας στους ώμους τους τρόφιμα και νερό σε μικρά βαρελάκια, πυρομαχικά και πάσης φύσεως υλικά και εφόδια.

Οι Γερμανοί επέστρεψαν με ενισχύσεις τις επόμενες μέρες και πυρπόλησαν μικρή ποσότητα των σιτηρών που βρήκαν αλλά σπίτια, λίγα στο Καλλιάνι και περισσότερα στο Ψάρι. Ωστόσο, οι αντάρτες κατάφεραν να κρατήσουν τα υψώματα του Ολίγυρτου και εμπόδισαν τους Γερμανούς να ανακάμψουν, αναγκάζοντάς τους τελικά να επιστρέψουν στην Κόρινθο.

Η μάχη της Στυμφαλίας έληξε με θρίαμβο για τους Έλληνες αφού οι κατακτητές όχι μόνο δεν κάψανε τα σπαρτά, αλλά όσοι σώθηκαν έφυγαν σωστά ερείπια. Η μάχη της σοδειάς κερδήθηκε και μια ακόμα νικηφόρα μάχη που έδωσε ο ηρωικός ΕΛΑΣ πέρασε στις σελίδες της ιστορίας.

Έρευνα – Επιμέλεια – Κείμενα: Γιώτα Χρ. Αθανασούλη

Πηγές:

  • Αρχείο Εφημερίδων Εθνικής Βιβλιοθήκης
  • Εμμανουήλ Βαζαίος, «Τα άγνωστα παρασκήνια της Εθνικής Αντιστάσεως εις την Πελοπόννησον», Κόρινθος 1961
  • Ηλία Παπαστεργιόπουλου, «Ο Μωρηάς στα όπλα»(Εθνική Αντίσταση 1941-1944), Έρευνα και Κριτική της Νεοελληνικής ιστορίας), εξάτομο, Αθήνα 1965-1980

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.