ΙΣΤΟΡΙΚΑ

Ευθύμιος Κανελλόπουλος: Ο γόνος του Κιάτου με τη λαμπρή διπλωματική καριέρα

Ο τελευταίος απόγονος της μεγάλης οικογένειας των Κανελλοπουλέων – Οι σχέσεις με Φιλύρα, Βενιζέλο, Δραγούμη, Καβάφη – Η λαμπρή διπλωματική καριέρα, η δωρεά στο Κιάτο και ο Συνοικισμός Κανελλοπούλου

Ο Ευθύμιος, γιος του Χαράλαμπου Κανελλόπουλου και της Σοφίας Λάνδερερ, γεννήθηκε σαν σήμερα, στις 15 Ιουλίου 1872. Ήταν απόγονος  της μεγάλης οικογένειας των Κανελλοπουλέων. Ο παππούς του ήταν ο Ευθύμιος Κανελλόπουλος μεγαλοκτηματίας του Κιάτου, γνωστός σταφιδέμπορος και βουλευτής Κορινθίας.

Από την πλευρά της μητέρας του παππούς του ήταν ο Ξαβέριος Λάνδερερ, αρχιφαρμακοποιός του Όθωνα και ο πρώτος καθηγητής Χημείας στην Ελλάδα.

Ο πατέρας του Χαράλαμπος Κανελλόπουλος ήταν ένας ευπατρίδης που ζούσε και διέπρεπε στο Κιάτο σε όλους τους πολιτικούς και κοινωνικούς τομείς. Τον βρίσκουμε να αρθρογραφεί τακτικά στην εφημερίδα Εμπρός, αφού ο εκδότης Καλαποθάκης ήταν προσωπικός του φίλος.

Ο νεαρός Ρώμος Φιλύρας.

Εκείνο που είναι σχετικά άγνωστο για τον Χαράλαμπο Κανελλόπουλο είναι ότι υπήρξε ο μέντορας κατά κάποιον τρόπο του Ρώμου Φιλύρα.

Όπως ο ίδιος ο αείμνηστος ποιητής γράφει για τα παιδικά του χρόνια και την κλίση του στα γράμματα, στην «παράδοξη αυτοβιογραφία» του: «Επήρα μια χρηστομάθεια κι άρχισα να διαβάζω, οδηγούμενος από τον αλησμόνητον εκείνον ευπατρίδη, τον ευγενή Χαράλαμπο Κανελλόπουλο, κτηματία του Κιάτου μορφωμένον κύριο, άνθρωπο των γραμμάτων που έγραφε και στίχους, πατέρα του ήδη πρεσβευτού της Ελλάδος στο Βερολίνο».

Ο Ευθύμιος Κανελλόπουλος είχε και μία αδελφή την Ξαβερία, μια σπουδαία γυναίκα που άφησε το στίγμα της στο καλλιτεχνικό γίγνεσθαι της πατρίδας μας και για την οποία ο Ρώμος Φιλύρας γράφει «γνωστή και εκλεκτή ερασιτέχνιδα του θεάτρου».

Η διπλωματική καριέρα

Ο Ευθύμιος, σπούδασε νομικά, πρώτα στην Αθήνα και κατόπιν στο Παρίσι. Το 1901 εντάχθηκε στο διπλωματικό σώμα. Το 1906 διορίστηκε Α΄ γραμματέας στο Γενικό Προξενείο της Θεσσαλονίκης, όταν η πόλη βρισκόταν ακόμα υπό τουρκική κατοχή. Την εποχή εκείνη είχε συνδεθεί με βαθιά φιλία με τον Ίωνα Δραγούμη στον οποίον έγραφε συχνά από το Spledid Palace όπου διέμενε.

Σε ένα από αυτά τα γράμματα με ημερομηνία 17 Οκτωβρίου 1907 αναπολεί το ταξίδι του στην Κωνσταντινούπολη με τον Δραγούμη και σημειώνει για την ομορφιά της Πόλης: «Τόσον είναι ωραία τα τοπία της Κωνσταντινουπόλεως που όσο κανείς τα βλέπει τόσο περισσότερο θέλει να τα δει. Έχουν όμως, μου φαίνεται, την ομορφιά αγάλματος χωρίς ψυχή, γιατί δεν έρχεται να τα εμψυχώσει αδέσμευτη και ξένοιαστη η λαϊκή ψυχή, που μένει σιωπηλή εν’ όσω είναι σκλάβα».

Ο Ίωνας Δραγούμης την εποχή εκείνη υπηρετούσε στην ελληνική πρεσβεία στην Κωνσταντινούπολη και φαίνεται ότι ο Κανελλόπουλος τον είχε επισκεφθεί και ότι μοιράζονταν κοινούς πόθους για τη ελευθερία των ελληνικών πληθυσμών.

Και σε άλλο γράμμα του με ημερομηνία 7 Σεπτεμβρίου 1908 γράφει:

«Φίλτατε Ίων,

Έλαβα τα γράμματά σου. Εμίλησα με τους Σακτούρην και Δημαράν. Πολλά θα είχα να σου πω και πολλά πρέπει να πούμε. Δεν μπορώ όμως να φύγω πριν τελειώσουν οι προς εδώ συνεννοήσεις, γιατί εγώ τις είχα αρχίσει και πριν ορισθούν οι υποψήφιοι. Πιστεύω ότι αυτά δε θα αργήσουν. Και τότε θα έλθω. Θα μου είναι από πάσαν άποψιν ευχάριστον.

Για τα προγράμματα του Μπουντάνα έγραψα κάτω αλλά ακόμα καμμία απάντησις περί εκτυπώσεως. Θα σου τα στείλω όταν τυπωθούν. Είναι πολύ καλά. Θα φροντίσω να σου στείλω τα 92 φράγκα.

Σε φιλώ
Δικός σου
Θύμιος»

Ο Κανελλόπουλος αναφέρεται στον Αντώνη Σακτούρη πρόξενο στις Σέρρες την εποχή εκείνη με τον οποίον βρισκόταν σε συνεννοήσεις για την ενίσχυση του ελληνικού μακεδονικού αγώνα. Εξάλλου το Γενικό Προξενείο στη Θεσσαλονίκη είχε γίνει το κέντρο του αγώνα στη Μακεδονία.

Μετά την Θεσσαλονίκη ο Κανελλόπουλος υπηρέτησε στα προξενεία της Κωνσταντινούπολης, του Βουκουρεστίου και της Βιέννης. Το 1917 διορίστηκε γενικός πρόξενος στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.

Εκεί γνωρίστηκε με τον Κωνσταντίνο Καβάφη και διατήρησαν φιλική σχέση.

Ο Καβάφης τον μνημονεύει σε ένα γράμμα του το 1918, όπου σημειώνει «Ο κ. Κανελλόπουλος διορίσθη σε μεγάλη θέση στο Υπουργείο των Εξωτερικών και δεν θα αργήσει η αναχώρησίς του. Έτσι μου έλεγε χθες ο Βικέλας».

Πράγματι ο Ευθύμιος Κανελλόπουλος το 1918 διορίστηκε σύμβουλος στην Πρεσβεία του Λονδίνου και αναχώρησε από την Αίγυπτο και την Αλεξάνδρεια.

Στην Κωνσταντινούπολη

Αμέσως μετά το Λονδίνο ο Ευθύμιος Κανελλόπουλος διορίστηκε ως ύπατος αρμοστής στην Κωνσταντινούπολη. Τα γεγονότα που ακολούθησαν τη συνθήκη του Μούδρου το 1918 έδωσαν τη δυνατότητα στους στρατιώτες της Αγγλίας, Γαλλίας και Ιταλίας να καταλάβουν την Κωνσταντινούπολη. Σ’ αυτή την κρίσιμη περίοδο που ονομάστηκε από μερικούς ως «η ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης», Ευθύμιος Κανελλόπουλος διορίστηκε ως Ύπατος Αρμοστής του Ελληνικού Βασιλείου στην Κωνσταντινούπολη!

Στο αρχείο του Ελευθέριου Βενιζέλου βρίσκουμε εκατοντάδες επιστολές του Ευθύμιου Κανελλόπουλου προς τον ίδιο το Βενιζέλο και τον υπουργό Εξωτερικών Ν. Πολίτη. Την εποχή εκείνη απαρχή της Μικρασιατικής Εκστρατείας, χιλιάδες καθημερινά και κρίσιμα γεγονότα περνούν από τα χέρια του Κανελλόπουλου.

Έτσι τον βρίσκουμε να συνεννοείται με τους Μητροπολίτες Θεσσαλονίκης και Θράκης σχετικά με την έκκληση των Θρακών προς τον Αμερικανικό λαό, να μεταφέρει σημαντικές πληροφορίες στην ελληνική κυβέρνηση για τις κινήσεις, τις σκέψεις και τις προθέσεις των Μωαμεθανών στη Θράκη, να φροντίζει για την αποκατάσταση των προσφύγων, τη γεωργική εγκατάστασή τους και τη στήριξή τους από την ελληνική κυβέρνηση και τους Άγγλους. Μεταφέρει τα ψηφίσματα των Ποντίων για ένωση με την Ελλάδα, ενημερώνει ανελλιπώς για τις κινήσεις του Μουσταφά Κεμάλ.

Μάλιστα στις 7 Αυγούστου 1920 σε τηλεγράφημά του αναφέρει πληροφορίες ότι οπαδοί του Μουσταφά Κεμάλ ετοιμάζουν σχέδιο εξόντωσης των Χριστιανών της Μικράς Ασίας, το οποίο προβλέπει εκτόπιση στο εσωτερικό και σφαγιασμό από Τούρκους χωρικούς.

Το τηλεγράφημα σύντομο και σαφές μιλά για «πρόσωπο εμπιστοσύνης» το οποίο τον πληροφόρησε ότι «Μουσταφα-Κεμαλικοί εν τη απογνώσει αυτών μελετώσιν εξολόθρευσιν εις μέρη ένθα εισέτι επικρατούσιν όλον χριστιανικά στοιχεία. Προφασιζόμενοι ότι λαμβάνουσι στρατιωτικά μέτρα θα προβώσιν εις εκτόπισιν εις το εσωτερικόν των χριστιανών κατοίκων της Μ. Ασίας, οι Οθωμανοί χωρικοί κατά δοθείσης αυτών οδηγίας θα φονεύσωσι μόλις πλησιάσωσι εις χωρία των». Μάλιστα κλείνοντας το τηλεγράφημα συμπεριλαμβάνει και μία αδιασταύρωτη την εποχή εκείνη πληροφορία, η οποία επιβεβαιώθηκε με τραγικό τρόπο από τα γεγονότα που επακολούθησαν:

«ότι Μουσταφά εκήρυξεν, ότι ουδείς δύναται να λογισθή γνήσιος Μωαμεθανός, εάν δεν προβή εις σφαγάς χριστιανών»!

Τα τηλεγραφήματά του είναι πάντα κρυπτογραφημένα όπως σημειώνεται στην κεφαλίδα και τα υπογράφει λιτά «Κανελλόπουλος». Αυτό μόνον.

Η δολοφονία του αγαπητού φίλου του Ίωνα Δραγούμη, τον κλονίζει αλλά συνεχίζει με αυταπάρνηση και ευσυνειδησία το καθήκον του. Το 1922 βρίσκεται σε μυστική αποστολή στο Ικόνιο της Μικράς Ασίας και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή φτάνει στην Αθήνα.

Τα γεγονότα στην Ελλάδα είναι πυκνά: Η παραίτηση της κυβέρνησης Πρωτοπαπαδάκη, το Κίνημα της 11ης Σεπτεμβρίου, οι συλλήψεις από την «προσωρινή Επαναστατική Επιτροπή» των πρωτεργατών της Μικρασιατικής καταστροφής, καταλήγουν στη συγκρότηση της κυβέρνησης του, του επίσης Κιατανιώτη, Σωτηρίου Κροκιδά.

Ο Ευθύμιος Κανελλόπουλος, ορκίζεται υπουργός Εξωτερικών και υπουργός Εθνικής Οικονομίας.

Εξ’ ονόματος της Επαναστατικής Επιτροπής απευθύνεται στον πάλαι ποτέ υπουργό Εξωτερικών του Ελ. Βενιζέλου, στον Νικόλαο Πολίτη και τον παρακαλεί να έρθει από τη Γαλλία το συντομότερο και να αναλάβει το θώκο του υπουργείου και πάλι.

«εν τη πεποιθήσει τη ακραδάντω υμετέρας φιλοπατρίας θέλετε προσφέρει συνδρομήν πολύτιμον παρακαλεί εν ονόματι του Έθνους όπως αποδεχόμενος επισπεύσητε έλευσιν υμών», γράφει. Και κατόπιν «Ανακοινούμεν προσέτι», καταλήγει «ότι επιτροπή εκφράσασα απολύτου εμπιστοσύνη δια διεξαγωγήν εθνικού ζητήματος εν εξωτερικώ προς κύριον Βενιζέλον εζήτησεν άμεσον αρωγήν αυτού».

Συνεχίζει να υπογράφει λιτά: «Κανελλόπουλος. Υπουργός Εξωτερικών», έτσι όπως πάντα υπέγραφε στο διπλωματικό του βίο.

Τελικά, στις 3 Οκτωβρίου 1922 ο Νικόλαος Πολίτης υποκύπτει στις πιέσεις του Ευθύμιου Κανελλόπουλου και ορκίζεται υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση Κροκιδά. Στις 14 Νοεμβρίου τον Κροκιδά διαδέχεται ο Στυλιανός Γονατάς, ο οποίος σχηματίζει νέα κυβέρνηση και ο Ευθύμιος Κανελλόπουλος επιστρέφει στα διπλωματικά του καθήκοντα.

Αρχές του 1923 βρίσκεται στο Βερολίνο ως πρεσβευτής. Οι έντονες περιπέτειες της Ανατολής δεν συγκρίνονται με το βαρύ αυστηρό κλίμα της Γερμανικής πρωτεύουσας. Ο Κανελλόπουλος προσαρμόζεται ευέλικτος όπως πάντα. Μια αλλαγή που πιθανόν την αποζητούσε μετά τις περιπέτειες του Μακεδονικού Αγώνα, της Μεγάλης Ιδέας και της Μικρασιατικής Καταστροφής.

Στο Βερολίνο έζησε 7 χρόνια και το 1930 μετατέθηκε στη Βέρνη. Εκεί στη Βέρνη, υπηρέτησε μέχρι τελευταία στιγμή την πατρίδα και άφησε την τελευταία του πνοή στις 30 Μαΐου 1933 σε ηλικία 61 ετών.

Η κηδεία

Το τελευταίο αντίο για τον Ευθύμιο Κανελλόπουλο ειπώθηκε στις 8 Ιουνίου 1933 στον Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών όπου έγινε μεγαλοπρεπέστατη η κηδεία του. Εκ μέρους του τότε πρωθυπουργού Παναγή Τσαλδάρη, που ήταν αδιάθετος, την κυβέρνηση εκπροσώπησαν ο Υπουργός Εξωτερικών Πεσματζόγλου, ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας, οι υπάλληλοι του υπουργείου Εξωτερικών, το διπλωματικό σώμα «εν επισήμω περιβολή» αρχηγοί κομμάτων, βουλευτές, κ.ά.

Η αδελφή του Ξαβερία Κανελλοπούλου μόνη δεχόταν τα συλλυπητήρια.

Τον νεκρό από τη Βέρνη συνόδευαν πάνω από 30 στεφάνια εκ μέρους της ελβετικής κυβέρνησης και άλλων πρεσβευτών και προσωπικών φίλων του. Η εφημερίδα «Σικυών» που έχει το ρεπορτάζ της κηδείας γράφει ότι μεταξύ των στεφάνων ξεχώριζε αυτό τις Γερμανικής Πρεσβείας «δια το μέγεθος και την ωραιότητά του» και το οποίο κατατέθηκε κατόπιν εντολής της Γερμανικής Κυβέρνησης «εις ένδειξιν μεγάλης τιμής μεθ’ ης περιέβαλλε τον Ευθύμιο Κανελλόπουλο».

Επικήδειο εκφώνησε ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών κ. Πεσματζόγλου και ο πρέσβυς κ. Δελμούζος. «Ωραιότατα επίσης ωμίλησεν και ο δικηγόρος κ. Ν. Θεοδώρου» σημειώνει η Σικυών, και καταλήγει γράφοντας ότι «Εις το νεκρό απεδόθησαν τιμαί αντιστρατήγου» από ένα τάγμα ευζώνων, έναν λόχο στρατιωτών και ένα τάγμα πυροβολικού!

Ο συνοικισμός Κανελλοπούλου και οι δηλώσεις του δημάρχου Σικυωνίων Σπύρου Σταματόπουλου

Ο Ευθύμιος Κανελλόπουλος πεθαίνοντας κληροδότησε το πατρικό κτήμα στο Κιάτο στην αδελφή του Ξαβερία και αυτή με τη σειρά της στον τότε δήμο Σικυώνος. Σήμερα, το οικογενειακό αυτό χτήμα, έχει διαμορφωθεί στην πολεοδομική ενότητα «Κανελλοπούλου», όπου τα τελευταία χρόνια ο δήμος Σικυωνίων υλοποιεί σημαντικά έργα αναβάθμισης της περιοχής και της ποιότητας ζωής των κατοίκων της.

Συγκεκριμένα υλοποιήθηκε Σχέδιο Πόλης, εκτελώντας έργα οικιστικής ανάπτυξης και ολοκληρώντας σημαντικά έργα υποδομής. Συγκεκριμένα διανοίχθηκαν και ασφαλτοστρώθηκαν νέοι δρόμοι, κατασκευάστηκαν δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης και πεζοδρόμια.

Ο δήμαρχος Σικυωνίων Σπύρος Σταματόπουλος, δήλωσε την ικανοποίησή του που σήμερα, 148 χρόνια μετά τη γέννηση του Ευθύμιου Κανελλόπουλου, οι συντονισμένες προσπάθειες της δημοτικής αρχής και η υλοποίηση έργων άνω του 1 εκατ. ευρώ, έχουν αναδείξει το κληροδότημά του στο Κιάτο σε μία πολεοδομική ενότητα, που προσφέρει αναβαθμισμένη ποιότητα ζωής στους κατοίκους της.

Έρευνα -Επιμέλεια – κείμενα: Γιώτα Χρ. Αθανασούλη

Πηγές:

  • Αρχείο Εφημερίδων Εθνικής Βιβλιοθήκης
  • Αρχείο Εφημερίδων Ελληνικής Βουλής
  • Ψηφιακό Αρχείο Ελευθερίου Βενιζέλου
  • Αρχείο Κωνσταντίνου Καβάφη, ιδρύματος Ωνάση
  • Ν. Λυγερός, Η ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης
  • Ρώμος Φιλύρας, Η παράδοξη αυτοβιογραφία μου

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.