Ο υπουργός Εσωτερικών Θ. Λιβάνιος παρουσίασε τις βασικές διατάξεις του νέου θεσμικού πλαισίου στην κοινή συνεδρίαση ΚΕΔΕ – ΕΝΠΕ

Τις αλλαγές που προτείνονται από το Υπουργείο Εσωτερικών στον νέο Ενιαίο Κώδικα Αυτοδιοίκησης παρουσίασε ο Υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος, κατά την ομιλία του στην Κοινή Συνεδρίαση των Διοικητικών Συμβουλίων της ΚΕΔΕ και της ΕΝΠΕ, που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα. Ο κ. Λιβάνιος τόνισε ότι η σύνταξη του νέου Κώδικα κρίθηκε επιβεβλημένη, καθώς σήμερα βρίσκονται σε ισχύ πάνω από 1.000 διατάξεις, διασκορπισμένες σε δεκάδες νομοθετικά κείμενα, με κάποιες να έχουν τροποποιηθεί ακόμη και 40 φορές, ενώ άλλες χρονολογούνται από το 1958.

Όπως υπογράμμισε, στόχος είναι η δημιουργία ενός ενιαίου, σαφούς και λειτουργικού θεσμικού πλαισίου για τη διοίκηση των Δήμων και των Περιφερειών, χωρίς αλλαγές στον αριθμό ή στα όριά τους. Ο νέος Κώδικας θα αποτελείται από τέσσερα διακριτά «βιβλία» και θα αφορά το εκλογικό σύστημα, τη διακυβέρνηση και εποπτεία, τις αρμοδιότητες, και την οικονομική διαχείριση. Στο πλαίσιο αυτό, θα γίνει και επανακαθορισμός του χαρακτήρα των ΟΤΑ, με νέες κατηγοριοποιήσεις (ορεινοί, νησιωτικοί, μητροπολιτικοί κ.ά.).

Εκλογικό σύστημα με πλειοψηφία και ηλεκτρονικά δημοψηφίσματα

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο Υπουργός στο νέο εκλογικό σύστημα, το οποίο διαμορφώνεται με στόχο τη σταθερότητα και τη σαφή πλειοψηφία στη λήψη αποφάσεων. Το μοντέλο που προτείνεται αποκλείει τη λογική της εκλογής δημάρχου ή περιφερειάρχη με ποσοστά της τάξης του 22%-23%, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες, και θεσπίζει ένα σύστημα που εγγυάται ότι ο νικητής θα έχει την αναγκαία πλειοψηφία στα δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια ήδη από τον πρώτο γύρο.

Σημαντικές καινοτομίες περιλαμβάνουν την πρόβλεψη για ηλεκτρονικά δημοψηφίσματα σε τοπικό επίπεδο, την εκλογή 2-3 συμβούλων κατά το πρότυπο του «ψηφοδελτίου επικρατείας» των εθνικών εκλογών, τη μείωση των παραβόλων υποψηφίων και την ενοποίηση των δήμων σε ενιαίες εκλογικές περιφέρειες. Προβλέπεται ακόμη και η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, εφόσον το αποφασίσει κάθε δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο, ώστε να ενισχυθεί η συμμετοχή των πολιτών.

Αυστηρότερη εποπτεία και καθολικός έλεγχος νομιμότητας

Ένας από τους σημαντικότερους πυλώνες του νέου Κώδικα είναι η ενίσχυση της θεσμικής εποπτείας. Μετά από 15 χρόνια αδράνειας, τίθενται σε πλήρη λειτουργία οι αυτοτελείς Υπηρεσίες Εποπτείας των ΟΤΑ, ενώ καταργείται η εμπλοκή των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων στον έλεγχο νομιμότητας. Δημιουργείται επίσης ο θεσμός του Γενικού Επόπτη Νομιμότητας, ο οποίος θα επιλέγεται μέσω ΑΣΕΠ, θα έχει εξαετή θητεία και αρμοδιότητα να διασφαλίζει την ομοιομορφία των ελέγχων σε πανελλαδικό επίπεδο.

Ο έλεγχος θα γίνεται πλέον ηλεκτρονικά, με καταγραφή αποφάσεων και συνοδευτικών εγγράφων σε νέο πληροφοριακό σύστημα, ενώ θεσπίζονται αυστηρά χρονικά όρια ανταπόκρισης, ενισχύοντας τη διαφάνεια και την αντικειμενικότητα.

Ψηφιακή διαχείριση και δημοσιονομική ευελιξία για τους ΟΤΑ

Ο νέος Κώδικας φέρνει ριζικές αλλαγές και στα οικονομικά των δήμων και των περιφερειών, στοχεύοντας σε μεγαλύτερη διαφάνεια, απλούστευση και ενίσχυση της εισπρακτικής ικανότητας των ΟΤΑ. Μεταξύ των βασικών παρεμβάσεων περιλαμβάνονται:

• Η σύσταση Κέντρου Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων, που θα επιτρέπει στους πολίτες να βλέπουν και να εξοφλούν τις οφειλές τους προς οποιονδήποτε δήμο.
• Η ψηφιοποίηση των διαδικασιών δημοπράτησης και προϋπολογισμού, με δυνατότητα άμεσης αποδοχής χρηματοδοτήσεων και ταχύτερης εκτέλεσης έργων.
• Η ενοποίηση τελών και φόρων, όπως του ΤΑΠ και του Δημοτικού Φόρου, και η αναμόρφωση τελών καθαριότητας, ηλεκτροφωτισμού, διαφήμισης και κοινόχρηστων χώρων.

Ο υπουργός προανήγγειλε επίσης την καθιέρωση αποθεματικού ταμείου για την κάλυψη εκτάκτων εξόδων (φυσικές καταστροφές κ.ά.), ενώ πρότεινε τη σύνδεση της απόδοσης των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ) με το ΑΕΠ, ώστε η όποια οικονομική ανάπτυξη της χώρας να αντανακλάται αυτόματα και στην αυτοδιοίκηση.

Τι μέλλει γενέσθαι

Ο Θ. Λιβάνιος ξεκαθάρισε ότι η ψήφιση του Κώδικα από τη Βουλή –στόχος πριν το καλοκαίρι– είναι μόνο η αρχή. Θα ακολουθήσει επιμορφωτικό πρόγραμμα για τα αιρετά και υπηρεσιακά στελέχη των ΟΤΑ, προσαρμογή των πληροφοριακών συστημάτων, έκδοση εγκυκλίων και δημιουργία ειδικής ψηφιακής πλατφόρμας εφαρμογής του νέου πλαισίου. Όπως σημείωσε, πρόκειται για μια συνολική θεσμική μεταρρύθμιση που φιλοδοξεί να εξοπλίσει την αυτοδιοίκηση με τα μέσα που χρειάζεται για να περάσει στην επόμενη εποχή – με ισχυρότερη διαφάνεια, μεγαλύτερη λογοδοσία και ουσιαστική δυνατότητα άσκησης αναπτυξιακής και κοινωνικής πολιτικής.

Το σχόλιό μας

Ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης, όπως τον παρουσίασε ο Υπουργός Εσωτερικών Θ. Λιβάνιος, φιλοδοξεί να διορθώσει παθογένειες δεκαετιών, ενσωματώνοντας πάνω από 1.000 διάσπαρτες διατάξεις σε ένα συνεκτικό θεσμικό πλαίσιο. Η προσπάθεια εκσυγχρονισμού είναι εμφανής: ενισχύεται η διαφάνεια με αυστηρότερη εποπτεία, αναβαθμίζεται η οικονομική διαχείριση με ψηφιακά εργαλεία, και εισάγονται δημοκρατικές καινοτομίες όπως τα τοπικά δημοψηφίσματα και η ηλεκτρονική ψηφοφορία. Θετικά αξιολογείται και η πρόβλεψη για σαφή πλειοψηφία στα αιρετά όργανα, ώστε να αποφεύγεται η διοικητική ακυβερνησία, όπως και η προτεινόμενη σύνδεση των ΚΑΠ με την πορεία του ΑΕΠ. Ωστόσο, όλα αυτά προϋποθέτουν έναν μηχανισμό αυτοδιοίκησης που διαθέτει επαρκές στελεχιακό δυναμικό, ψηφιακές υποδομές και διοικητική ωριμότητα – στοιχεία που λείπουν σε πολλές περιπτώσεις, κυρίως σε μικρούς ή ακριτικούς δήμους.

Παρά τη φιλοδοξία του εγχειρήματος, ορισμένα σημεία προκαλούν εύλογους προβληματισμούς. Η διατήρηση του ίδιου αριθμού και των ίδιων ορίων των ΟΤΑ, χωρίς καν μια αξιολόγηση της βιωσιμότητάς τους, μπορεί να ερμηνευτεί ως έλλειψη θεσμικής τόλμης. Ο όγκος και η πολυπλοκότητα του νομοθετήματος, με τις 1.100 και πλέον σελίδες, θέτουν σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο θα είναι εφαρμόσιμο στην πράξη, ειδικά σε περιβάλλοντα που ήδη δυσκολεύονται με την υφιστάμενη γραφειοκρατία. Επιπλέον, οι ψηφιακές μεταβάσεις –όπως η πλήρης ηλεκτρονικοποίηση των ελέγχων και των εισπράξεων– ενδέχεται να διευρύνουν το χάσμα μεταξύ «δυνατών» και «ασθενών» δήμων.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, δεν μπορεί να αγνοηθεί το ερώτημα που πλανάται αδήλωτο αλλά διαρκές: γίνεται ξανά η Αυτοδιοίκηση το πολιτικό πειραματόζωο ενός κεντρικού κράτους που μεταρρυθμίζει, αλλά δεν εγγυάται την εφαρμογή; Μένει να το δούμε στην πράξη…