Ο κρίσιμος Ιούνιος του 1827: Η κατάσταση του πληθυσμού (Μέρος ΙΓ΄)

Η άθλια κατάσταση των ελληνικών πληθυσμών, οι πιέσεις του Ιμπραήμ με την καμένη γη και οι εκκλήσεις του Κολοκοτρώνη για αντίσταση – Γιατί οι Έλληνες ήταν ευάλωτοι στο δέλεαρ του προσκυνήματος; – Η απάντηση των μοναχών του Μεγάλου Σπηλαίου

Είδαμε στα προηγούμενα αφιερώματά μας ότι ο Κολοκοτρώνης διέτρεχε όλη την Κορινθία προκειμένου να στρατολογήσει και να συγκεντρώσει αξιόμαχους άνδρες για να σταματήσει την προέλαση του Ιμπραήμ. Ταυτόχρονα έστελνε επιστολές στους οπλαρχηγούς του και τους ζητούσε να στρατολογήσουν έστω και με απειλές και φοβέρες όσο το δυνατόν περισσότερους. Ζητούσε πολεμοφόδια και τρόφιμα από την κυβέρνηση, τίποτα δεν έπαιρνε, όμως δεν έκανε πίσω στον αγώνα του για την διάσωση της ελληνικής επικράτειας.

Ο Γέρος του Μοριά το είπαμε πολλές φορές, είχε παραδεχτεί, χρόνια αργότερα, ότι φοβήθηκε μόνο μια στιγμή μέσα στον Αγώνα, κι αυτό έγινε την εποχή του προσκυνήματος. Το 1827. Γιατί όμως; Γιατί οι Έλληνες ήταν ευάλωτοι και ο πληθυσμός ήταν έτοιμος να προσκυνήσει;

Καμένη γη – εξαθλιωμένοι κάτοικοι

Από την αρχή του 1827 ο Ιμπραήμ έχει εφαρμόσει νέα τακτική στις πολεμικές επιχειρήσεις του στην Πελοπόννησο. Κόβει και καίει χιλιάδες δέντρα, καταστρέφει την αγροτική παραγωγή με στόχο να οδηγήσει τους πληθυσμούς στην πείνα και στην εξαθλίωση που θα τους αναγκάσει να υποκύψουν και να υπογράψουν τα προσκυνοχάρτια.

Η κίνηση αυτή είναι απότοκο τόσο της εμπειρίας του, αφού επί δύο χρόνια πολεμά στο Μοριά, αλλά και γενικότερα της εξωτερικής πολιτικής της Υψηλής Πύλης. Γιατί της εξωτερικής πολιτικής; Διότι ο Σουλτάνος ξέρει καλά ότι το φιλελληνικό κλίμα έχει επικρατήσει στην Ευρώπη και ο μόνος τρόπος να μην ανακηρύξουν μονομερώς την Ελλάδα σε ημιαυτόνομη περιοχή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας είναι να τους πείσει ότι οι Ραγιάδες δέχονται να συνεχίσουν να ζουν κάτω από την «προστασία» του.

Έτσι λοιπόν σύμφωνα με τον Φραντζή μόνο στη Μεσσήνη σέ δύο ημέρες οι Αιγύπτιοι έκοψαν 60.000 συκιές, 25.000 ελιές και εκατοντάδες μουριές καίγοντας παράλληλα τα χωριά και ερημώνοντας τον τόπο! Λέγεται ότι ο Ιμπραήμ είχε δώσει αυστηρή εντολή να μην πειράζεται ούτε μία τρίχα από τα μαλλιά της κεφαλής των «γκιαούρηδων» παρά να ερημώνεται και να καίγεται ο τόπος τους.

Ο Αμερικανός φιλέλληνας γιατρός Samuel Gridley Howe στο ημερολόγιο του περιγράφει την κατάσταση με τα μελανότερα χρώματα. Ο Μοριάς έχει ερημώσει από τα στρατεύματα του Ιμπραήμ, λέει και εξηγεί πως τα άλλοτε εύφορα εδάφη που ύμνησαν όχι άδικα ποιητές ανά τους αιώνες, έχουν μετατραπεί σε έρημες εκτάσεις, με κατακαμένα δέντρα χωρίς φύλλα και καρπούς. Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο τραγική, αφού ο Howe περιγράφει μαύρες εκτάσεις νεκρές από κάθε είδους βλάστηση, χωρίς κανένα ζωντανό πλάσμα και μέσα στις οποίες ξεχωρίζουν διάσπαρτα κάτασπρα ανθρώπινα κόκκαλα!

Όσοι από τους κατοίκους τους Μοριά παραμένουν απροσκύνητοι έχουν απωθηθεί σε σπηλιές και ορεινά δύσβατα μέρη, κυνηγημένοι σαν θηρία, σκελετωμένοι από την ασιτία αφού η μόνη τροφή τους είναι ρίζες, χόρτα και σαλιγκάρια. Ο Howe υπολογίζει στις αρχές του καλοκαιριού του 1827 σε περίπου 100.000 τους εξαθλιωμένους κατοίκους της Πελοποννήσου που ζουν σε σπηλιές.

Σ’αυτό τον πληθυσμό που ζει σαν ζώο, χωρίς να καλύπτει ούτε τις στοιχειώδεις ανάγκες του τροφής και νερού, ο Ιμπραήμ προσέφερε το δέλεαρ του προσκυνήματος. Δέλεαρ, διότι η δήλωση που υπέγραφαν οι καταπονημένοι και βασανισμένοι, νηστικοί και καταβεβλημένοι Έλληνες, υποσχόταν την προστασία της Υψηλής Πύλης και τη φροντίδα και προστασία της.

«Επειδή και το χωρίον (συμπληρωνόταν το όνομα του χωριού) επαρουσιάσθη εις το ύψος μας και εζήτησε να προσκυνήση, διά τούτο τους εδόθη το παρόν μπουγιουρδί δια φύλαξιν της ζωής των, της τιμής των και πράγματα, να κάθονται εις τα χωριά τους άφοροι, να δουλεύουν την δουλειάν τους χωρίς να φοβόνται τίποτε και όταν ήθελε σας πειράξει τινςα να έχομεν την είδησίν σας χωρίς άλλο», έγραφε η δήλωση προσκύνησης.

Κι όμως αυτός ο εξαθλιωμένος λαός αρνούταν να εγκαταλείψει εξ ολοκλήρου το όνειρο της Ελευθερίας. Ναι προσκύνησαν πολλοί αλλά άλλοι τόσοι αρνήθηκαν, διατηρώντας τη φλόγα της ζωής και της λευτεριάς ολοζώντανη. Ο Αμερικανός γιατρός Samuel Howe μένει έκπληκτος από τη δύναμη της ζωής και της αισιοδοξίας που βλέπει να ξεπηδάει πάνω στα καμένη γη. Το σκελετωμένο παιδί που τραγουδάει μαζεύοντας σαλιγκάρια, η χήρα μάνα που μαζεύει το ορφανό και το ταΐζει γάλα από το στήθος της, το ντύνει με τα κουρέλια της και το κρατάει στην αγκαλιά της δίπλα στο δικό της παιδί, τα κορίτσια που χορεύουν γύρω από το τσουκάλι που βράζει ρίζες για να φάνε.

Ο Howe συγκινείται βαθιά από τις εικόνες που αντικρίζει, σκηνές θλίψης και δυστυχίας, που θυμίζουν στον καθέναν «of the dreadful price Greece was paying for her liberty» δηλαδή «το τρομακτικό τίμημα που η Ελλάδα πλήρωνε για την ελευθερία της».

Ο επίσης, Αμερικανός Jonathan Peckham Miller στο βιβλίο του «The condition of Greece, in 1827 and 1828» περιγράφει επίσης τραγικές εικόνες στην Πελοπόννησο του 1827. Συγκεκριμένα, στην Κορινθία, τον Ιούνιο του 1827 ο Miller συνεργάζεται με τον Jarvis που βρίσκεται στην Ακροκόρινθο και ξεφορτώνουν τροφές για τον ντόπιο πληθυσμό και τους χιλιάδες πρόσφυγες από τη Ρούμελη που έχουν συγκεντρωθεί στο λιμάνι των αρχαίων Κεγχρεών. Στο ημερολόγιο του στις 24 Ιουνίου σημειώνει τις προμήθειες που θα διανεμηθούν στους εξαθλιωμένους κατοίκους: 100 βαρέλια καλαμποκάλευρο, 25 βαρέλια ρύζι, βαμβακερά υφάσματα για να ραφτούν ρούχα και 30 ζευγάρια γυναικείων και παιδικών παπουτσιών.

Μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον εξαθλίωσης και συντριβής ο Κολοκοτρώνης στο Φενεό έχει καταφέρει να στρατολογήσει 1500 άνδρες, όπως είδαμε, ενώ με προστιθέμενες τις δυνάμεις των υπολοίπων οπλαρχηγών, το σύνολο της δύναμης αγγίζει τους 4.000 άνδρες. Κυβερνητική βοήθεια δεν έχει κι όμως δεν εγκαταλείπει τον αγώνα του. Πιστός στο καθήκον μένει στην πρώτη γραμμή του Αγώνα, ενσταλάζοντας στην ψυχή καθενός από αυτούς τους πεινασμένους, ρακένδυτους άνδρες ένα υπεράνθρωπο κουράγιο να συνεχίσουν τον πόλεμο.

Η απάντηση των Μοναχών του Μεγάλου Σπηλαίου

Την ίδια στιγμή, όπως είδαμε ο Ιμπραήμ έχει στείλει τη δεύτερη επιστολή του στο Μοναστήρι του Μεγάλου Σπηλαίου που καλεί τους μοναχούς να παραδοθούν με ισχυρά ανταλλάγματα.  

Οι έγκλειστοι στο Μέγα Σπήλαιο του απαντούν, σαν σήμερα, 22 Ιουνίου 1827 και η απάντησή τους είναι σαφής και ολιγόλογη χωρίς περιθώρια παρερμηνειών:

«Ὑψηλότατε ἀρχηγὲ τῶν Ὀθωμανικῶν ἁρμάτων, χαῖρε.

Ἐλάβαμεν τὸ γράμμα σου καὶ εἴδομεν τὰ ὅσα γράφεις, ἠξεύρομεν πὼς εἶσαι εἰς τὸν κάμπον τῶν Καλαβρύτων πολλὰς ἡμέρας καὶ ὅτι ἔχεις ὅλα τὰ μέσα τοῦ πολέμου. Ἡμεῖς διὰ νὰ προσκυνήσωμεν εἶναι ἀδύνατον, διότι εἴμεθα ὁρκισμένοι εἰς τὴν πίστιν μας, ἢ νὰ ἐλευθερωθῶμεν ἢ νὰ ἀποθάνωμεν πολεμοῦντες καὶ κατὰ τὸ χαΐνι μας δὲν γίνεται νὰ χαλάση ὁ ἱερὸς ὅρκος τῆς πατρίδος μας.

Σὲ συμβουλεύουμε ὅμως νὰ ὑπάγης νὰ πολεμήσῃς σὲ ἄλλα μέρη, διότι, ἂν ἔλθης ἐδῶ νὰ μᾶς πολεμήσῃς καὶ μᾶς νικήσῃς, δὲν εἶναι μεγάλον κακόν, διότι θὰ νικήσης παπάδες, ἂν ὅμως νικηθῆς, τὸ ὁποῖον ἐλπίζομεν ἄφευκτα, μὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, διότι ἔχομεν καὶ θέσιν δυνατὴν καὶ θὰ εἶναι ἐντροπή σας καὶ τότε οἱ Ἕλληνες θὰ ἐγκαρδιωθοῦν καὶ θὰ σὲ κυνηγοῦν πανταχοῦ.

Ταῦτα σὲ συμβουλεύομεν καὶ ἡμεῖς, κᾶμε ὡς γνωστικὸς τὸ συμφέρον σου, ἔχομεν καὶ γράμματα ἀπὸ τὴν βουλὴν καὶ ἀπὸ τὸν ἀρχιστράτηγον Θεόδωρον Κολοκοτρώνην, ὅτι εἰς πάσαν περίπτωσιν πολλὴν βοήθειαν θὰ μᾶς στείλη, παλληκάρια καὶ τροφὰς καὶ ὅτι ἢ θὰ ἐλευθερωθῶμεν τάχιστα ἢ θὰ ἀποθάνωμεν κατὰ τὸν ἱερὸν ὅρκον τῆς Πατρίδος μας.

ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ
Ὁ Ἡγούμενος καὶ σὺν ἐμοὶ παπάδες καὶ καλόγεροι
τῇ 22ᾳ Ἰουνίου 1827, Μέγα Σπήλαιον»

Ο Ιμπραήμ όταν πήρε στα χέρια του την επιστολή κατάλαβε ότι δεν υπήρχαν περιθώρια να πείσει τους Μοναχούς να παραδοθούν και ετοιμάστηκε για μάχη.

Ο Κολοκοτρώνης από την άλλη, στον κάμπο του Φενεού, ολοκληρώνει τις προετοιμασίες του, δίνει διαταγές, στέλνει επιστολές. Στα χέρια του, την επομένη μέρα, 23 Ιουνίου φτάνει μια ενθαρρυντική επιστολή από τους Σουλιώτες οπλαρχηγούς.

Αλλά αυτό θα το δούμε στο αυριανό αφιέρωμα!

Έρευνα-Κείμενα-Επιμέλεια: Γιώτα Χρ. Αθανασούλη

Πηγές:

  • Νικόλαος Σπηλιάδης, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως
  • Διον. Κόκκινος, Ιστορία Ελληνικής Επαναστάσεως
  • Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας, Βουλή των Ελλήνων
  • Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΒ΄
  • Samouel Howe, Letters & journals of Samuel Gridley Howe during the Greek revolution
  • Jonathan P. Miller, The condition of Greece in 1827 and 1828

One comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.