Πόση αξιοπιστία έχει ένα ερωτηματολόγιο που επιτρέπει πολλαπλές ψήφους από το ίδιο άτομο; – Τι γίνεται όταν η ακεραιότητα της δημόσιας διαβούλευσης δεν προστατεύεται;

Τις τελευταίες μέρες, ο Δήμος Κορινθίων καλεί τους δημότες να συμμετάσχουν στη διαδικασία διαμόρφωσης του λεγόμενου «Οδηγού Προτυποποίησης Πόλης», μέσω ενός ηλεκτρονικού ερωτηματολογίου. Σκοπός – όπως αναφέρεται – είναι να καταγραφούν οι απόψεις των πολιτών για το πώς θα ήθελαν να είναι οι δημόσιοι χώροι του Δήμου.

Για τη συγκέντρωση των απόψεων των πολιτών χρησιμοποιήθηκε η πρακτική του ερωτηματολογίου της Google Forms. Μια συνηθισμένη πρακτική που χρησιμοποιείται κατά κόρον τα τελευταία χρόνια. Ωραία όλα αυτά, μέχρι να διαπιστώσει κανείς το εξής απλό αλλά κρίσιμο: το ερωτηματολόγιο μπορεί να συμπληρωθεί από το ίδιο άτομο όσες φορές θέλει!

Τα ερωτηματολόγια αυτής της μορφής (Google Forms) χρησιμοποιούνται συχνά, και σε άλλες περιπτώσεις είναι πολύ πιο ασφαλή. Για παράδειγμα, ως ελάχιστη δικλείδα ασφαλείας, χρησιμοποιείται η διασταύρωση του email. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορείς να συμπληρώσεις το ίδιο ερωτηματολόγιο από τον ίδιο Google λογαριασμό περισσότερες από μία φορά. Με αυτόν τον τρόπο, εξασφαλίζεται ότι η γνώμη ενός πολίτη καταγράφεται μόνο μία φορά, και δεν αλλοιώνεται το αποτέλεσμα.

Ωστόσο στην περίπτωση της Κορίνθου, δεν υπάρχει κανένας περιορισμός. Ο ίδιος δημότης – ή και μη δημότης – μπορεί να μπει και να ψηφίσει 2, 5 ή και 20 φορές. Να προωθήσει τη δική του άποψη, το δικό του συμφέρον ή την προτίμηση μιας μικρής ομάδας. Και κανείς δεν θα το καταλάβει.

Δεν είναι εμφανής κανένας μηχανισμός που να εξασφαλίζει ότι μία ψήφος αντιστοιχεί σε ένα πρόσωπο. Ίσως κάποιοι ισχυριστούν ότι οι πολλαπλές ψήφοι θα εντοπιστούν και θα «ξεκαθαριστούν» στη συνέχεια. Όμως κι αυτό είναι εξίσου προβληματικό:
Αφενός, σημαίνει ότι κάποιος θα παρεμβαίνει αφαιρώντας ψήφους και θέσεις — άρα η διαδικασία δεν είναι διαφανής. Αφετέρου, όταν ένας πολίτης έχει απαντήσει πέντε φορές, ποια απάντηση θα κρατήσουν; Και με ποια κριτήρια θα αποφασίσουν τι αντιπροσωπεύει τελικά τη γνώμη του;

Αυτό, όσο ήπια κι αν το πει κανείς, δεν είναι σοβαρό.

Μιλάμε για μια διαδικασία που υποτίθεται πως αποσκοπεί στη συμμετοχή των πολιτών στον σχεδιασμό της πόλης. Πώς μπορούμε να την πάρουμε στα σοβαρά, όταν το ίδιο το εργαλείο που χρησιμοποιείται είναι τόσο ευάλωτο σε καταχρήσεις; Πώς μπορεί να θεμελιωθεί μια μελέτη ή να παρθούν αποφάσεις για τον δημόσιο χώρο, στηριγμένες σε ένα τέτοιο σαθρό έδαφος;

Η δημόσια διαβούλευση είναι θεμέλιο της δημοκρατίας. Αλλά για να είναι πραγματική διαβούλευση και όχι βιτρίνα, πρέπει να είναι προστατευμένη, αξιόπιστη και έντιμη. Όχι πρόχειρη, όχι επιπόλαιη, όχι για τα μάτια του κόσμου.

Το λιγότερο που θα μπορούσε να κάνει ο Δήμος Κορινθίων είναι να ακυρώσει τη συγκεκριμένη διαδικασία και να ξεκινήσει από την αρχή, αυτή τη φορά με τους κατάλληλους τεχνικούς και ηθικούς όρους. Όταν ο ίδιος ο τρόπος συλλογής των δεδομένων πάσχει τόσο σοβαρά, δεν μπορεί να προκύψει κανένα αξιόπιστο αποτέλεσμα. Η βάση της μελέτης είναι ήδη αλλοιωμένη, και όσο πιο νωρίς το παραδεχτούν και το διορθώσουν, τόσο το καλύτερο για όλους.

Εκείνο που προκαλεί εύλογη απορία είναι πώς διέφυγε της προσοχής της μελετητικής ομάδας ένα τόσο βασικό τεχνικό ζήτημα. Το ερωτηματολόγιο, που έχει εκπονηθεί από τον Αναπτυξιακό Οργανισμό Τοπικής Αυτοδιοίκησης “ΔΗΜΟΠΡΑΚΤΟΣ ΑΕ”, δεν φαίνεται να διαθέτει ούτε έναν απλό μηχανισμό διασφάλισης της μοναδικότητας των συμμετοχών — κάτι απολύτως απαραίτητο για τη σοβαρότητα της διαδικασίας.

Φυσικά, κανείς δεν είναι αλάνθαστος. Τα λάθη συμβαίνουν — και ειδικά σε νέες μεθόδους συμμετοχής του κοινού. Όμως, όσο πιο γρήγορα εντοπιστεί και διορθωθεί ένα λάθος, τόσο λιγότερο κόστος έχει για όλους. Το πιο υπεύθυνο βήμα σε αυτή τη φάση θα ήταν να παγώσει η διαδικασία, να γίνει μια επανεξέταση του τρόπου διεξαγωγής και να επανασχεδιαστεί το ερωτηματολόγιο με τους απαραίτητους ελέγχους και εγγυήσεις.

Οι φόρμες της Google Forms είναι ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο συμμετοχικότητας και διαβούλευσης — αρκεί να ξέρεις πώς να το χρησιμοποιήσεις, με τις απαραίτητες ασφαλιστικές δικλείδες και τη δέουσα επιμέλεια, όταν αφορά μια ολόκληρη πόλη.

Γιατί η συμμετοχή των πολιτών δεν είναι απλώς μια καλή ιδέα — είναι ευθύνη. Και η ευθύνη δεν αντέχει προχειρότητες.

Γιώτα Χρ. Αθανασούλη