Δολιανά, 18 Μαΐου 1821: Η μάχη που επισφράγισε τη νίκη των Ελλήνων στο Βαλτέτσι

Τι άλλαξε στην πολιορκία της Κορίνθου και των υπολοίπων κάστρων – Γιατί ονομάστηκε «Τουρκοφάγος» ο Νικηταράς

Μετά τη μάχη του Βαλτετσίου, με τα άμεσα σχέδια τους κατεστραμμένα οι έγκλειστοι στην Τριπολιτσά Τούρκοι αναζητούσαν μία αλλαγή στρατηγικής και μία γρήγορη νίκη που θα αναπτέρωνε το ηθικό των πολεμιστών. Σημειωτέον πως ο αρχικός ενθουσιασμός των Τούρκων είχε μεταβληθεί σε οργή, ίσως και σε φόβο, ενώ ακούγονταν ψίθυροι ότι ο Αλβανός κεχαγιάς Μουσταφάμπεης ήταν η αιτία της αποτυχίας.

Με όλη αυτή την πίεση, ο κεχαγιάς, τέσσερις μέρες μετά την ήττα στο Βαλτέτσι, αποφάσισε σε πολεμικό συμβούλιο με τους Τούρκους Μιστριώτες και Μπαρδουνιώτες να κάνει επίθεση εναντίον του ελληνικού στρατοπέδου των Βερβαίνων. Το θεωρούσε – και ήταν – πιο απομονωμένο σε σχέση με τα άλλα στρατόπεδα και γι’ αυτό το αξιολογούσε ως εύκολο στόχο.

Στα Βέρβαινα υπήρχαν τουλάχιστον 2.500 χιλιάδες Έλληνες πολεμιστές και η διάλυσή του θα κλόνιζε πολύ το ελληνικό ηθικό, που μόλις είχε αναπτερωθεί μετά τη νίκη στο Βαλτέτσι.  Ο κεχαγιάς υπολόγιζε ότι με την διάλυση του ελληνικού στρατοπέδου, θα άνοιγε ο δρόμος του τουρκικού στρατού προς τον Μυστρά και την Μεσσηνία για να βρεθεί στα νώτα των Ελλήνων και να καταβάλει την επανάσταση. Επιπλέον, με δεδομένο ότι ο δρόμος Κορίνθου και Άργους ήταν ανοιχτός περίμενε σύντομα να κατεβούν οι ενισχύσεις του Κιοσέ Μεχμέτ από την Στερεά, που θα διευκόλυναν τους στόχους του.

Το βράδυ της 17ης προς την 18η Μαΐου 1821, λοιπόν, ο κεχαγιάς ξεκίνησε από την Τρίπολη με 6.000 άνδρες. Στην αυγή του ηλίου ήταν στο χωριό Ρίζες. Είχε αποφασίσει να μην κάνει το ίδιο λάθος που έκανε στην μάχη του Βαλτετσίου, δηλαδή να χωρίσει και να αποκόψει από τον κύριο κορμό του δυνάμεις, που θα περικύκλωναν τους Έλληνες σε περίπτωση οπισθοχώρησής τους. Αφενός θεωρούσε πως οι Έλληνες δεν θα υποχωρούσαν, αφετέρου δεν τον ενδιέφερε η αιχμαλωσία τους, παρά μόνο η νίκη του. Είχε μετακινήσει από την Τρίπολη, λοιπόν, μόνο τις δυνάμεις που θα του χρειαζόταν για κατά μέτωπο επίθεση.

Σχεδιάγραμμα της μάχης (κάτω δεξιά) από την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΒ»

Όταν έπεσε ομίχλη στο οροπέδιο της Τριπόλεως, χώρισε τον στρατό του σε τρία σώματα επιθέσεως. Το ένα σώμα το διηύθυνε ο ίδιος και ήταν κυρίως Τούρκοι πολεμιστές. Ο Κεχαγιάμπεης ήθελε, προφανώς, να αποδείξει στους οργισμένους μαζί του Τούρκους ότι ήταν ικανός στρατιωτικός και να σταματήσει τους ψιθύρους αμφισβήτησης. Θα το οδηγούσε εναντίον των Βερβαίνων από το βορρά.

Τα άλλα δύο σώματα θα επιτίθονταν στα Βέρβαινα από νοτιοανατολικά. Το ένα ήταν 2.000 Αλβανοί και είχαν κατεύθυνση τα Δολιανά, που ήταν έρεισμα του στρατοπέδου των Βερβαίνων. Το τρίτο και τελευταίο σώμα ήταν ιππείς και κατευθύνθηκε στο Δραγούνι.

Στο Δραγούνι, όπου βρίσκονταν ο Π. Ζαφειρόπουλος με το σώμα του, όταν είδε το τουρκικό ιππικό να πλησιάζει διέταξε υποχώρηση στα Δολιανά. Την κρίσιμη εκείνη στιγμή ο Γεώργιος Διγενής, δεν έφυγε, παρά κράτησε τη θέση του, με 17 άνδρες και σκοπό να ειδοποιήσουν με τις τουφεκιές τα Δολιανά, δίνοντας χρόνο στους υπερασπιστές τους να προετοιμαστούν. Ο γενναίος οπλαρχηγός από τον Άγιο Πέτρο Κυνουρίας πέτυχε το στόχο του, θυσιάζοντας τη ζωή του και τη ζωή των παλικαριών του.

Πίσω στα Δολιανά, είχαν μόλις διαβεί, κινούμενοι προς το Άργος, ο Νικήτας Σταματελόπουλος (Νικηταράς), ο αδελφός του Νικόλαος και ο Στεμινιτσιώτης Κωνσταντής Αλεξανδρόπουλος με 150 Βαλτετσιώτες, Χρυσοβιτσιώτες και Βερβαινιώτες. Οι Έλληνες πολεμιστές ήταν λίγο έξω από το χωριό, όταν ανάστατοι οι κάτοικοι τούς φώναξαν «Έρχονται Τούρκοι»! Πισωδρόμησαν αμέσως και ενώθηκαν με το σώμα του Πέτρου Βαρβιτσιώτη.

Οι Έλληνες, όχι περισσότεροι από 300, οχυρώθηκαν σε 13 γερά σπίτια. Σε ένα άλλο σπίτι, τοποθετήθηκε παραπλανητικά η Ελληνική σημαία, για να κάνει τους εχθρούς να πιστέψουν πως εκεί βρίσκονταν ο αρχηγός των Ελλήνων και να επικεντρώσουν εκεί την επίθεσή τους.

Πράγματι, οι Αλβανοί επικέντρωσαν την επίθεσή τους στο σπίτι με την σημαία ενώ οι Έλληνες με καταιγιστικό πυρ τους θέριζαν. Μάλιστα τα δύο κανόνια που είχαν φέρει οι επιτιθέμενοι επικέντρωσαν τα πυρά τους μόνο σ’ αυτό το σπίτι. Μία αδέσποτη σφαίρα, όμως, από τον Πέτρο Βαρβιτσιώτη σκότωσε τον αρχιπυροβολητή των κανονιών και έτσι αυτά εγκαταλείφθηκαν άχρηστα πλέον, στην θέση τους. Είχε χαθεί κρίσιμος χρόνος, όταν οι Αλβανοί κατάλαβαν το τέχνασμα των Ελλήνων και έλαβαν επίκαιρες θέσεις μάχης.

Την ίδια στιγμή στα Βέρβαινα οι Έλληνες, αντιλαμβανόμενοι τον κίνδυνο των Δολιανών, έστειλαν τον Παναγιώτη Γιατράκο με 500 άνδρες για βοήθεια. Έπεσαν όμως πάνω στον Κεχαγιάμπεη και τους Τούρκους του και αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν πίσω στα Βέρβαινα, όπου προέβαλαν αποτελεσματική αντίσταση. Ο κεχαγιάς με τους 2000 στρατιώτες του και τους 2000 ιππείς του, στάθηκε αδύνατον να εκτοπίσουν τους Έλληνες. Η αντίσταση στα Δολιανά, του στερούσε το τρίτο τμήμα του στρατεύματός του, δηλαδή την υπεραριθμία και την υπεροπλία που θα του έδινε τη νίκη. Από την άλλη, το ιππικό του παρέμενε άπρακτο και άχρηστο όσο οι Έλληνες έμεναν καλά οχυρωμένοι πίσω από τα ταμπούρια τους.

Γι’ αυτό τον λόγο ο Κεχαγιάμπεης σκαρφίστηκε ένα τέχνασμα: Προώθησε τους σημαιοφόρους του σε ένα λόφο κοντά στις ελληνικές επάλξεις. Εκείνη την εποχή, η τοποθεσία της σημαίας δήλωνε και την τοποθεσία του κάθε στρατού στη μάχη. Οπότε, ο κεχαγιάς εκτιμούσε ότι η ένδειξη της τουρκικής σημαίας κοντά στους Έλληνες θα έκανε τους τελευταίους να αποθαρρυνθούν. Την κατάσταση έσωσαν δύο Μανιάτες οι οποίοι κατέρριψαν τις σημαίες και τις αντικατέστησαν με ελληνικές. Έτσι οι Έλληνες αναθάρρησαν και έκαναν επίθεση στους Τούρκους, που υποχώρησαν συγκροτημένα με τον Κεχαγιάμπεη. Ο Κολοκοτρώνης στα απομνημονεύματα του, σημειώνει: «με την πρώτη φωτιά εσκότωσαν έναν μπαϊρακτάρη (= σημαιοφόρος) τους και οι Τούρκοι εφοβήθηκαν και ετράπησαν σε φυγή» δηλαδή όλα αυτά συνέβησαν στις πρώτες ανταλλαγές πυρών και αυτό ωφέλησε τους Έλληνες.

Η μάχη των Βερβαίνων και των Δολιανών (σύνθεση του Παν. Ζωγράφου και του Μακρυγιάννη).

Ο Κεχαγιάμπεης με τα 2/3 του στρατού αναγκάστηκαν να γυρίσουν, ασφαλείς μεν, με κομμένα τα φτερά δε, στην Τρίπολη. Οι Αλβανοί, όμως, που πολεμούσαν στα Δολιανά, άργησαν να ειδοποιηθούν και να υποχωρήσουν. Τους έφτασαν οι Έλληνες από τα Βέρβαινα, που ενώθηκαν με τις ελληνικές δυνάμεις των Δολιανών και έκαναν συγχρονισμένη επίθεση. Οι Αλβανοί τράπηκαν σε άτακτη φυγή.

Στην καταδίωξη αυτή διακρίθηκε ο Νικηταράς. Οι διαρκείς εκπαιδεύσεις του στα Επτάνησα, από τρείς διαφορετικούς στρατούς – τον ρωσικό, τον γαλλικό και τον αγγλικό – τον είχαν κάνει άριστο χειριστή του σπαθιού. Καθώς ήταν πολύ γρήγορος (για αυτό γράφτηκε το ποίημα: «Γεια σου μωρέ Νικηταρά, που έχεις στα πόδια σου φτερά») πρόφταινε τους έντρομους Αλβανούς και τους σκότωνε ασταμάτητα. Αυτός ήταν και ο λόγος που οι άνδρες του, μετά τη μάχη, τον ονόμασαν Τουρκοφάγο.

Η καταδίωξη σταμάτησε όταν ξέσπασε μία δυνατή βροχή. Οι Αλβανοί γύρισαν στην Τρίπολη σακατεμένοι. Είχανε σκοτωθεί τουλάχιστον 200 Τούρκοι και Αλβανοί σε αντίθεση με τους Έλληνες που είχαν λίγες δεκάδες νεκρούς. Η δεύτερη μεγάλη νίκη εναντίον του τουρκικού στρατού μέσα σε 5 μόνο ημέρες είχε σημειωθεί.

Οι Τούρκοι κλεισμένοι για τα καλά πλέον στην Τριπολιτσά έβλεπαν τον ένα μετά τον άλλον τους δρόμους τους να κόβονται. Το Βαλτέτσι εμπόδιζε την έξοδο προς Μεγαλόπολη και Μεσσηνία, τα Βέρβενα την έξοδο προς Λακωνία και Μυστρά. Η θηλιά έσφιγγε και τους τύλιγε απελπισία.

Αντίθετα οι Έλληνες αναθάρρησαν σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του Μοριά, το ηθικό τους αναπτερώθηκε, οι πολιορκίες στα κάστρα ανασυντάχθηκαν, ενώ ο αντιπερισπασμός του Ανδρούτσου στη Βοιωτία, έκοψε το δρόμο του Κιοσέ Μεχμέτ προς την Πελοπόννησο.  

Αλλαγή σχεδιασμού στην Κόρινθο

Στην Κόρινθο τα νέα από τις δύο διαδοχικές νίκες στο Βαλτέτσι και στα Δολιανά-Βέρβαινα έδωσαν νέα τροπή στην πολιορκία του Κάστρου που μόλις είχε ανασυνταχθεί. Έτσι ενώ έως εκείνη τη στιγμή οι Τούρκοι μπαινόβγαιναν, οι αναθαρρημένοι Έλληνες απέκοψαν τις οδούς και έκλεισαν τις εξόδους. Οι Νοταραίοι συνέστησαν δημογεροντία στη Νεμέα και έφτιαξαν φούρνους στον Ισθμό και της Κεγχρεές για να διοικούν και να τρέφουν τους πολιορκούντες. Επικεφαλής της πολιορκίας ανέλαβε ο Αναγνώστης Πετιμεζάς. Υπό τις διαταγές του τάχθηκαν οι Κορίνθιοι οπλαρχηγοί Παπανίκας (Στυμφαλία), Χελιώτης (Κόρινθος), Σοφικίτης (Σοφικό), Παπαπιτσούνης (Βόχα). Μαζί τους Πειραίοι με επικεφαλής τον Γεώργιο Διδασκαλόπουλο, Μεγαρείς υπό τον Πανούση, Υδραίοι υπό τον Κριεζή, κ.ά.

Την ίδια στιγμή ο Νικηταράς στο Άργος λιώνει τις κορυφές των μιναρέδων που είναι από μόλυβδο και φτιάχνει βόλια! Κατόπιν, φορτώνεται αυτά τα ιδιότυπα πολεμοφόδια και αναλαμβάνει την αρχηγία στην πολιορκία του Ναυπλίου.

Οι επιστολές Κολοκοτρώνη

Ο Κολοκοτρώνης από το στρατόπεδο των Τρικόρφων στέλνει στον Νικηταρά, ένα γράμμα όπου αφού τον συγχαίρει για τη γενναιότητα στα Δολιανά του μεταβιβάζει εντολές για να σφίξουν οι πολιορκίες στα κρίσιμα κάστρα. Τον παροτρύνει να βάλει τους Έλληνες χωρικούς να θερίσουν τα γεννήματα και να τα φυλάξουν καλώς, ώστε να εξασφαλιστεί τροφή για τους πολεμιστές, αλλά και ζωοτροφές. Επίσης του δίνει σαφή εντολή να καλέσει όλους τους άνδρες των χωριών να βγουν στα άρματα κι όποιος δεν το κάνει να του κάψει το σπίτι, να τον παιδεύει και να τον τιμωρεί, αλλά και να ενημερώσει σχετικά τον ίδιον τον Κολοκοτρώνη, ώστε «να τους παιδεύσω κατά τους νόμους του γένους και της πατρίδας» όπως γράφει.

Την ίδια μέρα, 18 Μαΐου 1821 ο Κολοκοτρώνης στέλνει άλλη μια επιστολή, αυτή τη φορά προς τον Κεχαγιάμπεη. «Από εμένα» του γράφει «τον Θοδωράκη Κολοκοτρώνη, άρχοντα των ακαταμάχητων ελληνικών στρατευμάτων»! Τον καλεί να παραδώσει την Τριπολιτσά, προς αποτροπή μεγαλυτέρων αιματοχυσιών. Η επιστολή, προάγγελος της άλωσης της πρωτεύουσας του Μοριά, τελειώνει με την εξής χαρακτηριστική φράση:

«Καλές αντάμωσες στο σεράγι σου μέσα».

Οι μέρες της Τριπολιτσάς είναι πλέον μετρημένες!

Πηγές:

  • Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών
  • Απομνημονεύματα, Ιωάννης Φιλήμων
  • Η Ελληνική Επανάσταση τόμος 1ος, Διονύσιος Κόκκινος
  • Αρχείο Επιστολών Γενναίου Κολοκοτρώνη
  • https://history1821.wordpress.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.