Για πρώτη φορά στο φως της δημοσιότητας τα αυθεντικά έγγραφα

Η ιστορική έρευνα γύρω από την Ελληνική Επανάσταση του 1821 εμπλουτίζεται διαρκώς με νέα τεκμήρια, τα οποία ανασύρονται από τη λήθη των αρχείων και προσφέρουν μια πιο ευκρινή εικόνα για τις κρίσιμες στιγμές του Αγώνα. Ιδιαίτερη σημασία κατέχουν οι τέσσερις πρόσφατα δημοσιοποιημένες επιστολές του αρχιστράτηγου Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, οι οποίες συντάχθηκαν κατά το διήμερο 11 και 12 Ιουνίου 1827 από το Τρανό Ζευγολατιό της Βόχας.

Η συγκεκριμένη χρονική συγκυρία συμπίπτει με μια από τις πλέον απειλητικές φάσεις της Επανάστασης, καθώς ο Ιμπραήμ πασάς επιχειρούσε την τελική καθυπόταξη της Πελοποννήσου, χρησιμοποιώντας όχι μόνο τη στρατιωτική ισχύ αλλά και το όπλο του «προσκυνήματος». Η επιλογή του Τρανού Ζευγολατιού ως προσωρινού στρατηγείου του Κολοκοτρώνη υποδηλώνει τη γεωστρατηγική σημασία της περιοχής της Βόχας, η οποία λειτουργούσε ως κομβικό σημείο επικοινωνίας και ανεφοδιασμού μεταξύ της Κορινθίας, της Αργολίδας και της ορεινής Αχαΐας.

Η δραματική έκκληση προς την Κυβέρνηση

Το πρώτο τεκμήριο, μια αναφορά με αριθμό 481 προς τον Γραμματέα επί του Πολέμου Ανδρέα Μεταξά, αποκαλύπτει τη δραματική κατάσταση στην οποία βρισκόταν ο ελληνικός στρατός. Ο Κολοκοτρώνης ενημερώνει την κυβέρνηση για τις κινήσεις του Ιμπραήμ προς τα Καλάβρυτα, επισημαίνοντας με ειλικρίνεια πως ο ίδιος παραμένει ανεφοδίαστος και απρόβλεπτος (sic) από τα πάντα.

Παρά την έλλειψη εφοδίων, ο Γενικός Αρχηγός δηλώνει την πρόθεσή του να κινηθεί προς τις επαρχίες Καλαβρύτων και Βοστίτσας, όχι απαραίτητα για να δώσει μια κατά μέτωπον μάχη, αλλά για να εμψυχώσει τον λαό. Η χρήση της φράσης «με ξηράς ελπίδας» είναι συγκλονιστική, καθώς αποτυπώνει την ανάγκη να αποτραπεί η υποταγή των κατοίκων στους δόλιους τρόπους του εχθρού, οι οποίοι εκμεταλλεύονταν την ελληνική αδράνεια. Ο Κολοκοτρώνης αντιλαμβανόταν πλήρως ότι η ψυχολογική κατάρρευση των χωρικών θα σήμαινε το οριστικό τέλος της Επανάστασης.

H στρατηγική του Μεγάλου Σπηλαίου

Την ίδια ημέρα, ο Γενικός Αρχηγός εκδίδει, επίσης από το Ζευγολατιό, μια αυστηρή διαταγή προς τον στρατηγό Δημήτριο Τζώκρη, η οποία αποτελεί το δεύτερο σημαντικό τεκμήριο της έρευνας. Με την επιστολή αυτή, ο Κολοκοτρώνης γνωστοποιεί ότι ο Ιμπραήμ πολιορκεί το Μέγα Σπήλαιο και διατάζει την άμεση κινητοποίηση όλων των οπλοφόρων της επαρχίας Άργους, ηλικίας από 15 έως 60 ετών.

Η διαταγή είναι σαφής και απαγορεύει κάθε αναβολή ή πρόφαση περί αναλογίας στρατιωτών. Ο στόχος είναι η συγκέντρωση των δυνάμεων στο μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου στον Φενεό (Φονιά), ώστε να δημιουργηθεί ένα ισχυρό μέτωπο που θα μετατρέψει το Μέγα Σπήλαιο σε “τάφο του εχθρού”. Είναι αξιοσημείωτο πως ο Κολοκοτρώνης επιστρατεύει και τη θρησκευτική πίστη, ενώ ταυτόχρονα εξαπολύει σκληρές απειλές κατά οποιασδήποτε επαρχίας φέρει εμπόδια, δηλώνοντας πως οι υπόλοιποι Έλληνες θα στραφούν εναντίον της για να εκδικηθούν.

Οργανωτική δεινότητα

Το τρίτο τεκμήριο αποτελεί μια σχεδόν πανομοιότυπη διαταγή που εστάλη και πάλι από το Τρανό Ζευγολατιό της Βόχας, στους οπλαρχηγούς της επαρχίας Πραστού. Η ταυτόχρονη αποστολή τέτοιων διαταγών προς διαφορετικές κατευθύνσεις καταδεικνύει την οργανωτική δεινότητα του Κολοκοτρώνη και την προσπάθειά του να επιτύχει μια καθολική επιστράτευση των πελοποννησιακών δυνάμεων.

Η αναφορά του στους Κορίνθιους, οι οποίοι τον ακολούθησαν με μεγάλη προθυμία, χρησιμεύει ως παράδειγμα προς μίμηση για τους υπόλοιπους οπλαρχηγούς. Η στρατηγική του επικεντρώνεται στην ανάσχεση της λεηλασίας των επαρχιών και στην παρεμπόδιση της εξάπλωσης του εχθρού, ο οποίος εκείνη τη στιγμή είχε μεταφέρει το κύριο σώμα των δυνάμεών του από την Τριπολιτσά προς τα Καλάβρυτα, αφήνοντας κενά στα μετόπισθεν τα οποία ο Κολοκοτρώνης επεδίωκε να εκμεταλλευτεί.

Το στρατόπεδο της Βόχας ως εφαλτήριο της αντεπίθεσης

Η τέταρτη επιστολή, επίσης από το Ζευγολατιό, χρονολογημένη στις 12 Ιουνίου 1827, απευθύνεται στον στρατηγό Αποστόλη Κολοκοτρώνη και οριστικοποιεί τις κινήσεις του στρατοπέδου της Βόχας. Ο Γενικός Αρχηγός δίνει εντολή στον Αποστόλη να αφήσει μια μικρή φρουρά στο μοναστήρι όπου βρισκόταν (πιθανότατα στη μονή Κανδήλας) και να σπεύσει με τους υπόλοιπους Τριπολιτσιώτες προς το Μέγα Σπήλαιο.

Σημαντική λεπτομέρεια είναι η αναφορά στην αναχώρηση του Νικόλαου Πετιμεζά και του Φωτάκου από το Τρανό Ζευγολατιό την ίδια ημέρα, ενώ ο ίδιος ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης προγραμματίζει την αναχώρησή του για το επόμενο πρωί. Η πληροφορία αυτή επιβεβαιώνει ότι το στρατόπεδο της Βόχας λειτούργησε ως το εφαλτήριο για τη μεγάλη αντεπίθεση προς τα Καλάβρυτα. Η παρουσία προσωπικοτήτων όπως ο Φωτάκος δίπλα στον Γενικό Αρχηγό υπογραμμίζει την κρισιμότητα της κατάστασης.

Συμπεράσματα

Συνολικά, οι τέσσερις αυτές επιστολές αποτελούν μια αδιάψευστη μαρτυρία για τον τρόπο με τον οποίο ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης διαχειρίστηκε την κρίση του καλοκαιριού του 1827. Από το Τρανό Ζευγολατιό, μια περιοχή που μέχρι σήμερα δεν είχε αναδειχθεί επαρκώς ως κέντρο επιχειρήσεων, ο Γενικός Αρχηγός ύφανε το δίκτυο της ελληνικής αντίστασης.

Τα έγγραφα αναδεικνύουν την τραγική έλλειψη πόρων, την αυστηρότητα της ηγεσίας απέναντι στην απειλή της υποταγής και τη στρατηγική σημασία της προστασίας των οχυρών κέντρων, όπως το Μέγα Σπήλαιο. Η μελέτη τους επιβεβαιώνει για μια ακόμα φορά αυτό που όλοι γνωρίζουμε: ότι ο Κολοκοτρώνης δεν ήταν μόνο ένας ικανός πολεμιστής, αλλά ένας διορατικός ηγέτης που γνώριζε πότε να χρησιμοποιεί την πειθώ, πότε την απειλή και πότε την αυτοπρόσωπη παρουσία του για να κρατήσει ζωντανή τη φλόγα της ελευθερίας.

Έρευνα-Επιμέλεια-Κείμενα: Γιώτα Χρ. Αθανασούλη

• ΠΗΓΕΣ:
• Εθνική Βιβλιοθήκη
• Ακαδημία Αθηνών
• Αρχείο Θεόδωρου Κολοκοτρώνη
• Αρχείο Γενναίου Κολοκοτρώνη
• Αρχείο Βουλής των Ελλήνων

**** Η αναδημοσίευση της έρευνας επιτρέπεται ΜΟΝΟΝ με τη ΡΗΤΗ αναφορά του ονόματος και την σύνδεση με ενεργό λινκ. Σας ευχαριστούμε εκ των προτέρων που σέβεστε τον κόπο και την προσπάθεια του κάθε ερευνητή.