Σε κάθε νέο νόμο που αφορούσε την Αυτοδιοίκηση, τα τελευταία χρόνια, η συζήτηση σχεδόν αποκλειστικά περιοριζόταν είτε στο χωροταξικό, είτε στα εκλογικά συστήματα και τις κάλπες. Ίσως γιατί μέχρι εκεί έφταναν και οι φιλοδοξίες του κάθε νομοθετήματος…

Αυτές τις μέρες όμως, το Υπουργείο Εσωτερικών έθεσε σε δημόσια διαβούλευση ένα σχέδιο νόμου που πραγματικά «ταράζει τα λιμνάζοντα νερά» πολλών ετών. Πρόκειται για τον νέο «Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης», μια μνημειώδη προσπάθεια 761 άρθρων που επιχειρεί να βάλει τάξη σε δεκαετίες διοικητικού χάους. Αφήνοντας κατά μέρος το κυνήγι των εδρών και τους τρόπους εκλογής των δημοτικών αρχόντων, σήμερα θα αναδείξουμε 5+1 σημεία του Κώδικα που έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον. Θα δούμε τι αλλάζει στην καθημερινότητα, τη διαχείριση των χρημάτων και τη σχέση των πολιτών με την τοπική αρχή.

1. Το «τεκμήριο της καθημερινότητας»: Τέρμα στο «δεν είναι δική μου δουλειά»

Όσοι έχουμε περπατήσει στους διαδρόμους των δήμων, ξέρουμε καλά πως διαμορφώνεται το παιχνίδι των ευθυνών: Μια λακκούβα, μια χορταριασμένη γραμμή, ένα κομμένο δέντρο ή μια πλημμυρισμένη γειτονιά γίνονται συχνά «μπαλάκι» μεταξύ δήμου, περιφέρειας και κράτους. Ο νέος Κώδικας εισάγει το «τεκμήριο της καθημερινότητας». Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Ό,τι αφορά την άμεση διαβίωση του πολίτη μέσα στον δήμο του, θεωρείται πλέον δουλειά του δήμου, εκτός αν κάποιος νόμος λέει ρητά το αντίθετο. Πρόκειται για μια καθαρή γραμμή ευθύνης, ώστε να ξέρουμε ποιον πρέπει να «κυνηγήσουμε» όταν κάτι δεν λειτουργεί.

2. Διοικητικές συμμαχίες: Όταν ο μικρός δήμος «μεγαλώνει»

Ένας μικρός ορεινός ή νησιωτικός δήμος συχνά δεν έχει καν τεχνική υπηρεσία για να φτιάξει μια μελέτη, με αποτέλεσμα να χάνονται πόροι και έργα. Ο νέος Κώδικας δίνει τη λύση με «κοινές υπηρεσίες» και «θεματικούς διευθυντές». Δήμοι της ίδιας περιφέρειας θα μπορούν πλέον να μοιράζονται εξειδικευμένο προσωπικό ή να συστήνουν κοινές υπηρεσίες για να «τρέξουν» έργα. Είναι αυτό που λέμε οικονομίες κλίμακας: ενώνονται δυνάμεις για να μην μένει κανένας δήμος πίσω λόγω υποστελέχωσης.

3. Οικονομική πειθαρχία: Το «λουκέτο» στα χρέη

Εδώ η αυστηρότητα χτυπάει κόκκινο, και δικαίως. Δημιουργείται ένας ειδικός, ακατάσχετος λογαριασμός στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων για να εξοφλούνται άμεσα οι προμηθευτές και οι ιδιώτες.

Επίσης, ενδιαφέρον, είναι το «ασυμβίβαστο»: αν ένας αιρετός (δήμαρχος ή σύμβουλος) χρωστάει πάνω από 300 ευρώ στον δήμο ή τη ΔΕΥΑ και δεν τα ρυθμίσει σε 5 μέρες, χάνει τη θέση του.

4. Ψηφιακός μετασχηματισμός: Αντίο στα χαρτιά και τις «ουρές»

Το έγγραφο που χανόταν στο γραφείο ή η επίδοση που δεν γινόταν ποτέ για να κερδηθεί χρόνος, ανήκουν στο παρελθόν. Πλέον, κάθε επίδοση εγγράφου θα γίνεται ηλεκτρονικά, μέσω gov.gr ή πιστοποιημένου e-mail. Φανταστείτε, για παράδειγμα, την εντολή για απομάκρυνση ενός αυθαίρετου αντικειμένου από πεζοδρόμιο: θα φτάνει ψηφιακά στον παραβάτη, ο οποίος θα έχει αυστηρή προθεσμία 7 ημερών. Μετά, ο δήμος παρεμβαίνει άμεσα.

5. Έλεγχος νομιμότητας: «Τυχαία χρέωση» για να μην υπάρχουν «γνωστοί»

Ίσως η πιο σημαντική αλλαγή, εφόσον λειτουργήσει στο πλαίσιο που περιγράφεται.

Η εποπτεία των δήμων αλλάζει μορφή. Συστήνονται επτά νέες ανεξάρτητες υπηρεσίες Εποπτείας & Ελέγχου (Α.Υ.Ε. Ο.Τ.Α.) σε όλη τη χώρα. Η «μαγική» λέξη εδώ είναι η τυχαία ηλεκτρονική χρέωση: το σύστημα μοιράζει τις υποθέσεις στους ελεγκτές με τυχαίο τρόπο. Επιπλέον, ένας ελεγκτής δεν θα μπορεί να ελέγξει δήμο της περιοχής του («γεωγραφικό ασυμβίβαστο»). Με αυτόν τον τρόπο, κόβεται ο ομφάλιος λώρος των τοπικών πελατειακών πιέσεων.

(+1) Συμβούλια Νέων: Η φωνή της γενιάς που έρχεται

Η πιο ελπιδοφόρα τομή αφορά τα Συμβούλια Νέων, που από «διακοσμητικά» γίνονται όργανα με ουσιαστικό ρόλο. Σε κάθε δήμο άνω των 2.000 κατοίκων, οι νέοι έως 29 ετών θα εκλέγουν τους εκπροσώπους τους με ηλεκτρονική ψηφοφορία.

Το σημαντικότερο; Ο πρόεδρος του Συμβουλίου Νέων θα έχει λόγο στο δημοτικό συμβούλιο και το όργανο θα μπορεί να βάζει θέματα προς συζήτηση στις συνεδριάσεις λογοδοσίας της δημοτικής αρχής. Επιτέλους, η νεολαία δεν θα είναι απλός παρατηρητής, αλλά ελεγκτής των αποφάσεων που καθορίζουν το μέλλον της.

Η διαβούλευση ολοκληρώνεται στις 4 Ιουνίου και το νομοσχέδιο αναμένεται στη Βουλή εντός του Ιουνίου. Μένει να δούμε αν η πράξη θα δικαιώσει τη φιλοδοξία του Κώδικα!